Eranskina A — Bilaketak zorrozteko eragileak

Ikerketa akademikoaren edo informazio-bilaketa orokorraren munduan, sarritan informazio-gainkarga izaten da arazo nagusia; hau da, milaka emaitza ez-garrantzitsuren artean zelan iritsi garrantzia duten tarteko horietara . Arazo horri aurre egiteko, bilaketa-eragileen sintaxia menperatzea gomendagarria da. DuckDuckGo edo Google-n bertan, Google Scholar, Scopus eta Web of Science bezalako plataformetan eragile zehatzak (adibidez, "komatxoak", AND, NOT, site: edo TITLE=) erabiltzeak bilaketak zorrozten laguntzen du, emaitza orokorrak baztertuta eta datu eta lan garrantzitsuenak zuzenean aurkituz, horrela ikerketa-prozesua bizkortu eta bilaketen kalitatea hobetu daitezke.

🎓 Google Scholar-erako bilaketa estrategiak

Google Scholar-en bilaketak doitzeko, eragile eta komando bereziak erabil daitezke.

I. Bilaketa zehaztasuna finkatzen duten eragileak

Eragilea / Sintaxia	Adibidea	Azalpena eta Erabilera
"Komatxoak"	"aldaketa klimatikoa"	Hitz multzo zehatza (esaldia) agertzea eskatzen du. Hitzak agertzen diren ordena eta formarekin bat etorri behar du.
AND edo hutsunea	psikologia AND garapena	Eragile lehenetsia. Bilaketa-termino guztiak aldi berean dituzten emaitzak bilatzen ditu. Hutsune bat uztea ere berdina da (psikologia garapena).
OR	autoestimua OR konfiantza	Bilaketan terminoetako bat edo biak dituzten emaitzak itzultzen ditu. Kontzeptu edo sinonimo baliokideak bilatzeko oso erabilgarria.
- (Kenketarako)	mars -ilargia	Minus ikurraren atzean jarritako terminoa duten emaitzak baztertzen ditu. Anbiguotasuna saihesteko ezinbestekoa.
* (Komodina)	ingeniaritza bio*	Izarraren lekuan edozein hitz edo karaktere sekuentzia onartzen du. Adibidez, bioingeniaritza, biomedikoa, etab. Bilaketa eremua zabaltzeko.

II. Bilaketa eremuak mugatzeko eragileak

Erabilera hauek testuaren edo dokumentuaren atal zehatzetara mugatzen dute bilaketa.

Eragilea / Sintaxia	Adibidea	Helburua eta Oharrak
author:	author:"Elias L. Zulaika"	Egile zehatz baten argitalpenak bilatzen ditu. Izena komatxo artean jartzea komeni da, izen-abizen guztiak bilatzeko.
intitle:	intitle:"garapen jasangarria"	Terminoa artikuluaren izenburuan soilik agertzea eskatzen du. Bilaketa oso espezifikoa egiteko erabilgarria, zehaztasun handia emanez.
source:	source:"Nature"	Terminoa aldizkari edo argitalpen zehatz batean bilatzen du. Ez da beti oso fidagarria Google Scholar-en, baina probatu daiteke.
site:	erresonantzia magnetikoa site:mit.edu	Bilaketa domeinu edo webgune zehatz batera mugatzen du. Adibidez, unibertsitateetako biltegietan edo argitaletxeen guneetan bilatzeko.

III. Emaitzak iragazteko tresnak

Nahiz eta hauek ez izan bilaketa-koadroan idazten diren eragileak, funtsezkoak dira emaitzak ordenatu eta iragazteko.

Tresna	Non Aurkitu	Erabilera Didaktikoa
Data Iragazkia	Emaitzen orriaren ezkerraldean.	Funtsezkoa da ikerketa garaikideena aurkitzeko. Aukeratu 2020tik, 2024tik, edo Sortu tarte pertsonalizatua.
“Cited by X”	Artikulu bakoitzaren azpian.	Artikulu jakin bat oinarri hartuta, gerora hura aipatu duten artikulu berriagoak aurkitzeko erabiltzen da. Garrantzi akademikoa eta eragina neurtzeko balio du.
“Related articles”	Artikulu bakoitzaren azpian.	Hautatutakoarekin gaikako antzekotasun handiena duten beste lan batzuk erakusten ditu. Bilaketa tematikoa zabaltzeko lagungarria.
Gordetzeko Tresna	Artikulu bakoitzaren azpian (Save).	Bilaketa-saio bakoitzeko interesgarriak diren lanak zure “My Library” atalean biltzeko aukera ematen du.

Adibideak konbinaketekin

Zure ikasleek menperatu beharko lituzketen aholku osagarriak:

1. Termino ugari konbinatu: Eragile bat baino gehiago erabili bilaketa bakar batean:

   Adibidez: intitle:"ikasketa automatikoa" OR "machine learning" author:Bengio -liburu

2. Hitz gakoen eboluzioa: Hasierako bilaketa batetik aurkitutako lanen izenburu eta laburpenetan agertzen diren hitz gako berriak jaso eta bilaketa hobetzeko erabili.

3. Egile nagusiak identifikatu: Arlo bateko lan garrantzitsuenak aurkitu ondoren, author: eragilea erabili esparru horretako ikertzaile eragingarrienak aztertzeko.

🔍 Scopus Bilaketa Estrategiak

Scopus-ek oso bilaketa-sintaxi zehatza erabiltzen du, ikerketa-eremu oso espezifikoak zuzendu ahal izateko. Funtsezkoa da jakitea zein eremutan bilatu nahi den.

I. Oinarrizko bilaketa eragileak (eragile boolearrak)

Hauek dira Scopusen bilaketa-terminoak lotzeko erabiltzen diren eragile estandarrak:

Eragilea	Adibidea	Azalpena eta Oharrak
AND	finantzaketa AND iraunkortasuna	Termino guztiak aldi berean dituzten dokumentuak itzultzen ditu. Bilaketa zorrozten du.
OR	migrazioa OR mugikortasuna	Terminoetako bat edo biak dituzten dokumentuak itzultzen ditu. Sinonimoak edo antzeko kontzeptuak lotzeko.
AND NOT	kriptografia AND NOT segurtasuna	Lehenengo terminoa duena baina bigarrena ez duena itzultzen du. Kontzeptu zehatz bat baztertzeko.
W/n	hezkuntza W/2 teknologia	Terminoak n hitzen distantzia maximoan elkarrengandik hurbil egotea eskatzen du (W/ aldamenean agertzea da).
PRE/n	erregaia PRE/3 eolikoa	Lehenengo terminoa bigarrenaren aurretik n hitzen distantzia maximoan egotea eskatzen du (ordenak garrantzia du).

II. Eragile eta erregistro eremu espezifikoak

Scopus-en bereizgarria da bilaketak erregistroen eremu zehatzetara mugatu daitezkeela, parentesi artean eremu-kodea gehituz.

Eremu Kodea	Eragilearen Adibidea	Bilaketa Muga
TITLE()	TITLE(genetika)	Bilaketa-terminoa artikuluaren Izenburuan soilik bilatzen du.
ABS()	ABS(ikasketa automatikoa)	Bilaketa-terminoa Laburpenean (Abstract) soilik bilatzen du.
TITLE-ABS-KEY()	TITLE-ABS-KEY(COVID-19)	Bilaketa-terminoa Izenburuan, Laburpenean eta Hitz Gakoetan (Keywords) bilatzen du. Bilaketa eraginkorrena da.
AUTH()	AUTH(Garcia J)	Egile zehatz baten lanak bilatzen ditu. Abizena beti lehenengo.
AFFIL()	AFFIL(Euskal Herriko Unibertsitatea)	Afiliatutako erakunde zehatz bat bilatzen du (Unibertsitatea, enpresa…).
SRCTITLE()	SRCTITLE(Nature)	Argitalpen-iturriaren izenburuan (aldizkaria, kongresua, liburua) bilatzen du.
DOCTYPE()	DOCTYPE(le)	Dokumentu mota zehatzak iragazten ditu (ar artikuluak, ch kapituluak, le gutunak, etab.).
SUBJAREA()	SUBJAREA(ENGI)	Zientzia-arlo nagusiaren kodearen arabera iragazten du (ENGI Ingeniaritza da, adibidez).

III. Zehaztasun eta zabaltasun eragileak

Eragilea	Adibidea	Funtzioa
{Komatxoak}	{neurozientzia kognitiboa}	Scopus-en esaldi zehatz bat bilatzeko erabiltzen den eragile nagusia da.
* (Komodina)	bio*	Zero, bat edo gehiago karaktere ordezkatzen ditu termino baten amaieran. Adibidez, bio*k biologia, biomedikuntza, bioteknologia, etab. hartzen ditu.
? (Komodina)	ne?rologia	Karaktere bakarra ordezkatzen du termino baten barruan. Adibidez, ne?rologiak neurologia edo nefrologia hartuko luke (testuinguruaren arabera).

Adibide aurreratuen konbinaketak

Scopus-en eraginkortasuna lortzeko, beharrezkoa da eragileak konbinatzea:

Estrategia	Scopus Bilaketa	Azalpena
1. Gai Espezifikoa Eremu Zehatzean	TITLE-ABS-KEY({hidrogeno berdea}) AND AFFIL(Tecnalia)	“Hidrogeno berdea” esaldiaren inguruko ikerketak, baina soilik Tecnalia afiliatutako egileek egindakoak.
2. Egile Ekarpenak Mugatzea	AUTH(Elorza) AND (TITLE(irakaskuntza) OR TITLE(ikasgela)) AND DOCTYPE(ar)	Elorza abizeneko egile baten artikuluak (ar) bilatzen ditu, zeinen izenburuan “irakaskuntza” edo “ikasgela” agertzen den.
3. Ikerketa Antzekoak Baztertzea	TITLE-ABS-KEY(klima) AND NOT TITLE-ABS-KEY(politika)	“Klima” gaia jorratzen duten lanak, baina “politika” hitza inon agertzen ez dutenak baztertuz.

🔬 Web of Science-rako (WoS) bilaketa estrategiak

Web of Science-ren bilaketa-sintaxiaren bereizgarria da eremu kodeak erabiltzea; bilaketa-terminoen aurretik jartzen dira, parentesi artean. Horrek termino hori erregistroaren zein ataletan bilatu behar den zehazten du.

I. Oinarrizko bilaketa eragileak

Hauek dira WoS-en bilaketa-terminoak elkartzeko erabiltzen diren eragile logiko estandarrak. Maiuskulaz idatzi behar dira beti:

Eragilea	Adibidea	Azalpena eta Oharrak
AND	Ekonomia AND Digitala	Termino guztiak dituzten emaitzak itzultzen ditu. Bilaketa zorrozteko funtsezkoa.
OR	Gizakia OR Antropologia	Terminoetako bat edo biak dituzten emaitzak itzultzen ditu. Sinonimoak eta kontzeptu baliokideak lotzeko.
NOT	Genetika NOT Landareak	Lehenengo terminoa duena baina bigarrena ez duena itzultzen du. Ez da hain erabilia Scopus-eko AND NOT bezala.
SAME	Osasuna SAME Adinekoak	Terminoak erregistroaren eremu berean (adibidez, helbide-eremuan) agertzea eskatzen du.
NEAR/n	DNA NEAR/5 Sekuentziazioa	Terminoak n hitzen distantzia maximoan elkarrengandik hurbil egotea eskatzen du (ordenak ez du zertan garrantzirik izan).

II. Eremu kode espezifikoak (Field Tags)

WoS-en bilaketa zehatzena eremu-etiketak erabiltzea da. Bilaketa-terminoak etiketaren ondoren jarri behar dira, parentesi artean.

Eremu Kodea	Eragilearen Adibidea	Bilaketa Muga eta Helburua
TS=	TS=(etika AND {datu handiak})	Gai multzo osoa (Topic Search): Izenburua, Laburpena (Abstract), Egilearen Hitz Gakoak eta KeyWords Plus ataletan bilatzen du. Funtsezko eremua.
TI=	TI=(robotika)	Bilaketa-terminoa Izenburuan (Title) soilik bilatzen du.
AU=	AU=(Larrinaga, A)	Egile zehatz baten lanak bilatzen ditu. Abizena beti lehenengo. WoS-ek ere egilearen ID bereziak erabiltzen ditu.
SO=	SO=(Nature Communications)	Iturburuaren izenburua (Source): Aldizkari, Liburu edo Kongresu jakin batean bilatzen du.
AD=	AD=(University of the Basque Country)	Helbidea (Address): Afiliatutako erakundearen, hiriaren edo herrialdearen arabera bilatzen du.
PY=	PY=(2024)	Argitalpen Urtea (Publication Year): Dokumentu zehatzak argitaratu diren urtearen arabera iragazten du.
DT=	DT=(Review Article)	Dokumentu Mota (Document Type): Artikulu motaren arabera iragazten du (Article, Review Article, Book Chapter, etab.).

III. Zehaztasun eta zabaltasun eragileak

Eragilea	Adibidea	Funtzioa
{Komatxoak}	TS=({energia berriztagarriak})	Esaldi zehatza bilatzeko erabiltzen den eragilea da. Ezinbestekoa terminoa elkarrekin agertzea eskatzeko.
\* (Wildcard/Komodina)	TS=(mikro*)	Zero, bat edo gehiago karaktere ordezkatzen ditu termino baten amaieran (edo erdian, WoS-en bertsio batzuetan). Adibidez, mikro*k mikrobiologia, mikroekonomia, etab. hartzen ditu.
? (Komodina)	TS=(organizaci?n)	Karaktere bakarra ordezkatzen du termino baten barruan. Adibidez, organizaci?n eta organization hartzeko erabilgarria.

Adibide aurreratuen konbinaketak

WoS-en bilaketa-kateak konplexuak eta oso zehatzak izan daitezke.

Estrategia	Web of Science Bilaketa	Azalpena
1. Berrikuspenak eta Arloa Mugatu	TS=(kriptografia AND blockchain) AND DT=(Review Article) AND PY=(2023-2024)	“Kriptografia” eta “blockchain” terminoak dituzten Berrikuspen Artikuluak (Review Article), eta 2023tik 2024ra bitartean argitaratutakoak.
2. Egilearen Ekarpena Aldizkari Zehatz batean	AU=(Uranga M) AND SO=(JAMA) NOT TS=(minbizia)	Uranga M egilearen lanak, JAMA aldizkarian argitaratuak, baina “minbizia” hitza dutenak baztertuz.
3. Eskola baten eragina neurtu	AD=(University of the Basque Country) AND TS=({ekonomia zirkularra})	Euskal Herriko Unibertsitatearekin afiliatutako egileek “ekonomia zirkularra” gaiaren inguruan egindako ikerketak.

🌐 Google bilaketa orokorra (Google search)

Google-ren bilatzaileak, lehenetsitako bilaketa-eragiketez gain, hainbat komando berezi onartzen ditu emaitzak zorrozteko, informazio zehatza, fitxategi mota jakinak edo webgune zehatzetako edukiak aurkitzeko.

I. Bilaketa zehaztasuna finkatzen duten eragileak

Eragilea / Sintaxia	Adibidea	Azalpena eta Erabilera
"Komatxoak"	"sukaldaritza tradizionala euskal"	Hitz multzo zehatza (esaldia) agertzea eskatzen du. Funtsezkoa definizioak, izenburuak edo aipu zehatzak bilatzeko.
- (Kendu/Baztertu)	Jaguar -kotxea	Minus ikurraren atzean datorren terminoa duten emaitzak baztertzen ditu. Adibidean, animalia bilatu, autoak baztertuz.
OR	bidaia OR oporrak	Bilaketan terminoetako bat edo biak dituzten emaitzak itzultzen ditu. Kontzeptu antzekoak lotzeko erabilia.
* (Komodina)	historia * modernoan	Izarraren lekuan edozein hitz onartzen du. Galdutako hitzak edo esaldiaren barruan aldatzen diren terminoak bilatzeko erabilgarria.
.. (Zenbaki Tartea)	nobel saria 2010..2020	Zenbakizko tarte zehatz batean (datak, prezioak, neurriak) bilatzen du. Unitateak tartearen ondoan jarri behar dira.

II. Bilaketa eremua mugatzeko eragileak

Hauek dira bilaketa webguneen mota, domeinu edo tituluen arabera mugatzeko eragile indartsuenak:

Eragilea / Sintaxia	Adibidea	Helburua eta Oharrak
site:	euskara site:argia.eus	Bilaketa domeinu edo webgune zehatz batera mugatzen du. Webgune baten barruan bilatzailea erabiltzea baino zehatzagoa.
filetype:	txostena filetype:pdf	Bilaketa fitxategi mota zehatz batera mugatzen du. Oso erabilgarria dokumentu ofizialak, aurkezpenak (ppt) edo kalkulu-orriak (xls) aurkitzeko.
intitle:	intitle:"klima aldaketaren eragina"	Terminoa webgunearen izenburuan (nabigatzaileko fitxaren izenburuan) soilik agertzea eskatzen du.
inurl:	inurl:covid-19 txertoa	Terminoa URL helbidearen barruan agertzea eskatzen du. Administrazio- edo gaiaren araberako guneak aurkitzeko erabilgarria.
related:	related:bbc.com	Emandako webgunearekin antzeko edukia duten beste webgune batzuk bilatzen ditu.
define:	define:fotosintesia	Terminoaren definizio azkarra ematen du, hainbat iturritatik jasotakoa.

III. Konbinaketak

Google bilaketak benetan indartsuak izan daitezen, hainbat eragile konbinatu behar dira:

Estrategia	Google Bilaketa	Azalpena
1. Fitxategi ofizialak bilatzea	lege proposamena euskadi filetype:pdf site:euskadi.eus	Eusko Jaurlaritzaren webgunean (site:euskadi.eus), PDF formatuan (filetype:pdf) dauden “lege proposamena euskadi” hitzak dituzten dokumentuak bilatzen ditu.
2. Blogak baztertu	"marketing digitala" -blog -foro	“Marketing digitala” esaldi zehatza bilatzen du, baina blog edo foro hitzak dituzten orriak baztertuz.
3. Izenburu zehatzak iturri zabalean	intitle:"gida osoa" (python OR java)	“Gida osoa” duten tituluak bilatzen ditu, baina edukiak Python edo Java programazio-lengoaiei buruzkoa izan behar du.
4. Prezio tarteak	smartphone berria 400€..600€	“Smartphone berria” terminoa bilatzen du, 400€ eta 600€ arteko prezioak dituzten emaitzak lehenetsiz.

🦆 DuckDuckGo bilaketa estrategiak: Eragile eta “Bang” Sintaxien Gida

DuckDuckGo (DDG) bilatzaileak pribatutasuna lehenesten du, baina bilaketa zehatzak egiteko oinarrizko eragile estandarrak eta Bang komando bereziak eskaintzen ditu, oso erabilgarriak direnak.

I. Oinarrizko Bilaketa Eragileak

DDG-k ere beste bilatzaile batzuek erabiltzen dituzten bilaketa-eragile logiko estandarrak onartzen ditu:

Eragilea / Sintaxia	Adibidea	Azalpena eta Erabilera
"Komatxoak"	"euskal pilota"	Esaldi zehatz bat bilatzen du. Funtsezkoa definizioak edo aipu zehatzak aurkitzeko.
- (Kendu/Baztertu)	Apple -fruitua	Minus ikurraren atzean datorren terminoa duten emaitzak baztertzen ditu. Kasu honetan, Apple teknologiari buruz bilatu, frutaren emaitzak baztertuz.
OR	mendia OR natura	Bilaketan terminoetako bat edo biak dituzten emaitzak itzultzen ditu.
filetype:	gida filetype:pdf	Bilaketa fitxategi mota zehatz batera mugatzen du. Dokumentu ofizialak edo eskuliburuak aurkitzeko erabilgarria.
site:	programazioa site:github.com	Bilaketa domeinu edo webgune zehatz batera mugatzen du. Oso erabilgarria gune handietan edukia bilatzeko.

II. “Bang” Eragileak (!)

DuckDuckGo-ren funtziorik indartsuena eta bereziena “Bang” eragilea (!) da. Honek DDG-ren bilaketa beste webgune edo bilatzaile espezifiko batzuetara zuzenean birbideratzen du.

“Bang” Sintaxia	Adibidea	Funtzioa eta Helburua
!g	!g euskal kultura	Bilaketa Google-ra birbideratzen du. Emaitza azkarra eta estandarra nahi denean.
!w	!w elektrizitatea	Bilaketa Wikipedia-ra birbideratzen du. Definizioak eta informazio laburra lortzeko.
!yt	!yt musika elektronikoa	Bilaketa YouTube-ra birbideratzen du. Bideoak edo eduki bisuala bilatzeko.
!a	!a tentsio neurgailua	Bilaketa Amazon-era birbideratzen du. Produktuak eta erosketak bilatzeko.
!gh	!gh python datuak	Bilaketa GitHub-era birbideratzen du. Kodea, proiektu irekiak eta programazio-baliabideak aurkitzeko.
!scholar	!scholar neurozientzia	Bilaketa Google Scholar-era birbideratzen du. Ikerketa akademikoa zuzenean bilatzeko modu azkarra.

Oharra: Milaka “Bang” eragile daude (!m mapetarako, !imdb filmetarako, etab.). ! idatzi eta bilaketa-koadroan agertzen diren iradokizunak kontsultatu daitezke.

Konbinaketa adibideak

DuckDuckGo-ren indarra eragile estandarrak “Bang” eragileekin konbinatzean datza, bilaketa azkar bat beste plataforma batera bideratzeko.

Estrategia	DuckDuckGo Bilaketa	Azalpena
1. Gune zehatzeko bideoak	site:bbc.com "klima" !yt	BBCren webguneko emaitzak bilatzen ditu “klima” hitzarekin, eta gero emaitza guztiak YouTube-ra birbideratzen ditu.
2. Definizo akademiko azkarra	"fotosintesiaren definizioa" filetype:pdf !scholar	“Fotosintesiaren definizioa” esaldia bilatzen du, PDF dokumentuetara mugatuz, eta emaitzak Google Scholar-era bideratuz.
3. Kode espezifikoa	"javascript" -tutorial site:stackoverflow.com !gh	“Javascript” hitza bilatzen du, tutorialak baztertuz, Stack Overflow webgunera mugatuz, eta gero emaitza GitHub-era birbideratuz.

Ondorioak

Bilaketa-tresna desberdinetarako eragile eta sintaxi ugari aztertu ditugu, eta argi dago bilatzaile guztiak ez direla berdinak. Bilaketa-gida hauek menderatzearen ondorio nagusia zera da: bilaketa bakoitza modu estrategikoan planteatzea ezinbestekoa dela.

Bilatzailea	Helburua Nagusia	Ardatz Estrategikoa
Google Orokorra / DuckDuckGo	Informazio zabala, fitxategi mota zehatzak eta webguneak aurkitzea.	Eragile zehatzak (site:, filetype:, intitle:) erabiliz, bilaketa-eremua murriztea.
Google Scholar	Testu osoko sarbidea duten ikerketa-lanak azkar aurkitzea.	author: eta "komatxoak" erabiliz, egile eta esaldi zehatzen bila joatea.
Scopus / Web of Science	Emaitzen kalitatea eta inpaktua neurtzea (zita-kopurua, aldizkarien kalitatea).	Bilaketa erregistro-eremu zehatzetara mugatzea (TITLE-ABS-KEY, TS=) eta eragile logiko konplexuak (AND NOT, NEAR) erabiltzea.

Funtsean, ikerketa zorrotza egiteko, garrantzitsuena bilaketa-eragile egokiak (AND NOT, -) erabiltzen jakitea da, zarata (edo emaitza ez-garrantzitsuak) baztertzeko, eta kalitatezko edukia soilik duten eremu eta datu-base espezializatuak (Scopus, WoS) lehenestea. Honek denbora aurrezteaz gain, zure ikerketa-lanen kalitatea eta zehaztasuna nabarmen hobetuko ditu.